Tajemniczy świat bitcoin’a

Wielu z nas uważa bitcoin za coś co używane jest przez nieliczne osoby gdzieś daleko stąd, niemalże w fikcyjnym świecie. Prasa o tematyce rynków finansowych często porusza w swoich artykułach temat bitcoin’a – jednym razem rozprawiając o jego przyszłości, upadku i wzrostu jego rynków, innym razem o domniemanej popularności wśród przestępców, lecz praktycznie nigdy o kwestiach podatkowych. Kto z nas może uczciwie stwierdzić, że rozumie czym jest bitcoin lub też natknął się na niego w prawdziwym życiu?

 

Czym jest bitcoin?

Bitcoin to waluta wirtualna lub tez innymi słowy kryptowaluta. Nie ma fizycznej postaci tzn. nie można otrzymać monet ani banknotów denominowanych w tej walucie. Brzmi to dziwnie, ale jaką to już część transakcji przeprowadza się w dzisiejszych czasach bez użycia gotówki? Transakcje przy użyciu kart kredytowych, kart oyster, zakupy przez Internet – wszystkie z wymienionych transakcji zachodzą bez fizycznej obecności gotówki. Z tego też powodu pojawiły się papierowe znaki pieniężne, odciążając ludzi z konieczności noszenia ze sobą złota. Początkowo ich powstanie było traktowane z taką samą podejrzliwością.

Bitcoin jest walutą niezależną, uruchomioną przez nikogo lub też przez wszystkich jej użytkowników. Dzięki niej prowadzone są interesy między dwiema stronami, które mają miejsce za pomocą skomplikowanych zapisów komputerowych chroniących spójność każdej transakcji. Każdy użytkownik posiada kopię łańcuchu bloków (ang. Blockchain) – bezpieczną cyfrową księgę transakcyjną uniemożliwiającą stworzenie fałszywych bitcoin’ów.

Bitcoin działa poprzez otwarte oprogramowanie. Każdy kto dysponuje wystarczającą wiedzą techniczną może zrozumieć jego działanie i zasugerować ulepszenia.

Bitcoin składa się z 100,000,000 jednostek i maksymalna liczba bitcoin’ów jaka może istnieć to 24,000,000. Nie jest to typ waluty którą będzie dotyczyć inflacja czy kontrola np. za pomocą polityki luzowania ilościowego. Ekonomiści jednogłośnie twierdzą, że bitcoin to waluta deflacyjna.

Jest jeszcze inna istotna różnica miedzy bitcoin’em a tradycyjnymi walutami – większość walut jest wspierana przez rząd danego kraju, bądź grupę krajów. Waluty te mają swoją wartość ponieważ są wspierane przez konkretne jednostki, co jednak nie sprawia, że mogą być uważane za bezpieczniejsze. Republika Weimarska stanowi doskonały przykład skutków porażki. Kiedy ryzyko kredytowe w danym państwie wzrasta, waluta może zacząć spadać i stać się w ostateczności praktycznie bezwartościowa niszcząc całą gospodarkę, ponieważ płace nie są w stanie nadążyć za inflacją. Podobnie paraliżujące efekty dla gospodarki miały miejsce w czasach deflacji co stało się w okresie Wielkiego Kryzysu.

Jak go stworzono?

Przyczyny pojawienia się bitcoin’a nie są sprecyzowane. Krążą domniemania, że waluta ta została stworzona aby uwolnić ludzi spod kontroli rządu oraz z powodu konieczności ponoszenia dodatkowych opłat na rzecz banków, nawet za najprostsze transakcje biznesowe. Co więcej, biorąc pod uwagę gwałtowne natężenie stosowanego nadzoru, wiele osób chce chronić swoją prywatność, a bitcoin jednym ze sposobów. Nie jest to już waluta stosowana przez zaledwie kilku ekscentrycznych inżynierów na całym świecie. Wiele przedsiębiorstw ją akceptuje, niektórzy jako gadżet, inni są z kolei zafascynowani jej szybkością, zwolnieniem z opłat oraz wygodnością.

Rządy państw na całym świecie traktują bitcoin poważnie. 3 listopada 2014r. brytyjski rząd opublikował dokument informujący pod nazwą Call for Information aby pomóc swoim obywatelom w podejmowaniu decyzji w związku z korzyściami, zagrożeniami i regulacjami odnośnie bitcoin’a.

Jak to działa?

Bitcoin jest przechowywany w elektronicznym portfelu lub pliku który dostarcza adres potrzebny do otrzymania waluty. Jest kilka sposobów aby tego dokonać – od handlu online lub osobiście, po skorzystanie z pierwszego dostępnego urządzenia w Shoreditch, w Londynie. Istnieją także specjalne aplikacje na smartfony.

Osoby które pozwalają aby ich systemy komputerowe zapisywały i śledziły łańcuch bloków mogą sporadycznie odkryć nowe, nieposiadane wcześniej bitcoin’y będące częścią analizowanego kodu – stają się one ich własnością, a cały ten proces znany jest jako bitcoin mining. Bitcoin’y mogą zostać wydane jak standardowe pieniądze lub użyte do zakupu dóbr i usług przez Internet poprzez elektroniczne przekazanie swoich danych sprzedawcy.

Dostrzegalne zalety

Najbardziej atrakcyjnym aspektem bitcoin’a z punktu widzenia legalnej osoby prawnej jest brak opłat bankowych. Osoba indywidualna może dokonać płatności bezpośrednio na rzecz firmy bez pośrednictwa banku lub firmy obsługującej kartę kredytową, która nalicza procentowo koszt przeprocesowania takiej transakcji. Z tego właśnie powodu przedsiębiorstwo może obniżyć cenę lub zwiększyć zysk. Korzyści są jeszcze większe w przypadku handlu w walucie zagranicznej, ponieważ bitcoin omija Komisję Papierów Wartościowych i Giełd oraz kursy przeliczeniowe stosowane przez banki. Bitcoin jest także szybszy od transakcji bankowych relokując środki z jednej osoby na drugą w jakiejkolwiek lokalizacji na świecie. Dla przestępców i terrorystów jej atrakcyjność jest oczywista. Władzom ciężko jest monitorować te transakcje. Tzw. Dark Web istnieje właśnie dla osób szukających anonimowości i chcących stosować niemożliwe do skontrolowania waluty.

Silk Road 2.0 był anonimowym sklepem internetowym na którym prowadzono nielegalny handel od narkotyków po broń palną przy użyciu właśnie bitcoin’ów. Według szacunków FBI rynek ten obracał 8 mln dolarów miesięcznie zanim został zlikwidowany.

Każdy chciałby być anonimowy jeśli chodzi o wydatki. Nadmierna kontrola ze strony rządu jest odbierana jako natrętna w dobie elektronicznych transakcji. Osobom żyjącym w krajach o intensywnym reżimie politycznym, liberałom czy też prywatnym adwokatom nie spodoba się fakt, że każdy ich krok jest obserwowany przez rząd.

Inną zaletą bitcoin’a jest jego scentralizowanie co powoduje, że staje się mniej podatny na wahania rynku bankowego oraz to, że jest niemożliwy do sfałszowania.

Dostrzegalne wady

Błędy oprogramowania, które pojawiły się w lutym 2014r. spowodowały kilka zmian które wymusiły zawieszenie handlu za jej pomocą ze względu na ryzyko ataku hakerów, a jej znaczenie względem tradycyjnych walut spadło. Ta niestabilność mogła przyczynić się do niekorzystnych zmian na rachunkach klientów, podobnych do standardowych zmian walutowych, jednak dużo bardziej radykalnych.

Sytuacje w jakich możliwe jest wydanie bitcoin’ów są ograniczone. Przeprocesowane transakcje są nieodwracalne, kwestie bezpieczeństwa podczas handlu – ściśle ustalone, zaś potrzeba utrzymywania rachunków depozytowych generuje koszty. Pojawiają się pytania o bezpieczeństwo i uczciwość. Brak zasad standardowej kontroli i przepisów co do nadużyć finansowych prowadzi do podejrzeń, iż będzie to waluta wybierana przez przestępców, którzy przy jej użycie będą zbijać fortunę. Brak rejestru i kontroli powoduje ryzyko poniesienia straty, nawet w rękach profesjonalistów.

Mount Gox, japońska giełda bitcoin, ogłosiła bankructwo w marcu 2014r. odnotowując stratę na kwotę 850.000 bitcoin’ów (490 mln dolarów na marzec 2014r.). Może się to wydawać dziwne, ale 200.000 bitcoin’ów zostało później odnalezione w nieaktywnym portfelu inwestycyjnym. Nie wiadomo z kolei co stało się z pozostałą kwotą 650.000 bitcoin’ów – czy padły ofiarą oszustów, zostały zdefraudowane czy zaginęły w inny sposób?

Opodatkowanie w UK

Po kilku zrozumiałych opóźnieniach HMRC ogłosił sposób traktowania bitcoin’ów pod względem podatkowym w UK w swojej publikacji: Revenue and Customs Brief 9/2014: Bitcoin and Other Cryptocurrencies.

VAT

Sposób postępowania z bitcoin’ami, jeśli chodzi o podatek VAT, jest tymczasowy ponieważ zależy od decyzji Unii Europejskiej. Według HMRC transakcje przy pomocy mining’u są poza zakresem podatku VAT gdyż mining nie oznacza działalności handlowej. Przychód otrzymywany przez minersów za inne czynności, takie jak np. weryfikacja konkretnych transakcji, jest zwolniony z opodatkowania, podobnie jak opłaty bankowe. Nie nalicza się podatku VAT podczas wymiany bitcoin’ów na inne waluty.

Gdy bitcoin otrzymywany jest w zamian za dobra lub usługi, wartość bitcoin’ów wyrażona w funtach na moment zawierania transakcji podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Podatek dochodowy

Specyfika transakcji przy zastosowaniu bitcoin’ów ma decydować o ich opodatkowaniu, tak jak w przypadku transakcji zawieranych w funtach. Bitcoin jest traktowany jak obca waluta. Jeśli chodzi o podatek dochodowy od osób prawnych, zyski firm mają być opodatkowane zaś straty możliwe do odliczenia zgodnie z ogólnymi zasadami dotyczącymi innych walut lub stosunków kredytowych. Jeśli chodzi o podatek dochodowy od jednostek nieposiadających osobowości prawnej, zyski i straty muszą być odzwierciedlone na rachunkach tych firm i opodatkowane na standardowych zasadach.

Podatek od zysków kapitałowych

Zyski lub straty na bitcoin’ie i innych walutach podlegają opodatkowaniu podatkiem od zysków kapitałowych. Jeśli zostały osiągnięte przez osobę prywatną dotyczą je inne zasady. Zyski przedsiębiorstw z operacji finansowych podlegają opodatkowaniu podatkiem od osób prawnych jeśli zostały osiągnięte przez firmę i nie zostały pokryte zobowiązaniami wynikającymi z umów kredytowych. Jeśli transakcje uznaje się za spekulacyjne to nie podlegają one opodatkowaniu.

Zasady te są raczej przejrzyste choć otrzymanie właściwej wyceny bitcoin’ów względem danej transakcji może stanowić wyzwanie. Nie ma żadnych skomplikowanych reguł do poznania, a HMRC potraktował bitcoin’y jak inną zwyczajną walutę.

Inny sposób

Stając w obliczu zupełnie nowego typu aktywa, departamenty do spraw podatkowych na całym świecie zastanawiają się w jaki sposób potraktować bitcoin’y. Nie wszystkie doszły do tych samych odpowiedzi co rząd brytyjski. Agencja rządowa Stanów Zjednoczonych (ang.US Internal Revenue Service) wydała dokument zawierający spostrzeżenia odnośnie bitcoin’a względem federalnego podatku dochodowego. Traktuje w nim bitcoin bardziej jak pewnie rodzaj majątku niż walutę i dlatego też ma on podlegać opodatkowaniu na tych samych zasadach co składniki majątkowe.

Na potrzeby podatkowe zakłada się, że bitcoin’y nie generują zysków czy też strat z tytułu obrotu nimi (tak jak uważa HMRC). W USA stosuje się te same zasady jednak jeśli chodzi o otrzymywanie bitcoin’ow w zamian za dobra lub usługi. Wówczas dokonywana jest operacja wymiany po kursie rynkowym w momencie transakcji. Ponadto, jeśli ta wirtualna waluta pozostaje w rękach podatnika jako aktywo finansowe, może on osiągnąć zysk lub ponieść stratę na jej sprzedaży. Bitcoin’y otrzymane poprzez mining przez amerykańskich podatników podlegają takim samym zasadom opodatkowania jak posiadany przez nich dochodów, a mining może być traktowany jako samozatrudnienie.

Porady

Poniżej zaprezentowano kilka kwestii jakie warto przemyśleć zanim zdecydujemy się na zastosowanie bitcoin’ów:

·         Bezpieczeństwo – bitcoin jest podatny na oszustwa. Osoba będąca w posiadaniu znacznego portfela powinna przechowywać dane w systemie komputerowym niepołączonym z Internetem.

·         Hasła – jeśli zagubimy hasło, utracimy dostęp do swojego portfela i bitcoin’ów. Należy trzymać w bezpiecznym miejscu zapisane hasła i lokalizacje portfelów tak aby była możliwość ich odtworzenia wrazie awarii komputerów. Konieczne jest także zapewnienie ewentualnego dostępu dla spadkobierców aby mogli przejąć aktywa i nimi obracać jeśli zajdzie taka potrzeba.

·         Korzystanie z agencji – działają agencje które umożliwiają trzymanie aktywów w ich systemach oraz dostarczają szczegółów co do stóp wymiany. Agencje pobierają za to oczywiście opłatę co zmniejsza zysk możliwy do osiągnięcia przy skorzystaniu z bitcoin’ów.

·         Ewidencja – osoby handlujące przy pomocy tej waluty muszą posiadać dobry system ewidencji. Agencja może w tym pomóc, ale co jeśli zbankrutuje? W dalszym ciągu będzie trzeba przecież obliczyć stopę wymiany za każdą przeprowadzoną transakcję aby móc ją zawrzeć w rozliczeniu.

·         Zabezpieczenie płatności – zastosowanie rachunku powierniczego byłoby najbardziej rozsądną opcją jednak to wiąże się z dodatkowymi opłatami.

·         Utrzymywanie bitcoin’ów – biorąc pod uwagę zmienność stóp wymiany, nie jest dobrym pomysłem utrzymywanie znacznej ilości bitcoin’ów. Wiele przedsiębiorców trzyma tylko niewielką część bitcoin’ów po dokonaniu transakcji aby zminimalizować ryzyko.

·         Zwroty – czy posiadamy wystarczającą ilość bitcoin’ów aby pokryć ewentualne zwroty wraz z dodatkowymi kosztami wynikającymi ze stopy wymiany?

·         Kwestie międzynarodowe – jeśli handlujemy na skalę międzynarodową sprawy znacznie się komplikują i niekiedy ciężko dojść do porozumienia ze względu na odmiennie traktowanie tej waluty przez przepisy w poszczególnych państwach.

Inne kryptowaluty

W listopadzie 2014r. brytyjski rząd oszacował iż 20.000 osób w UK posiada bitcoin’y, a ich ogólna wartość to 60 mln GBP. Nawet jeśli bitcoin zniknie, są już inne krypto waluty takie jak np. peercoin, dogecoin i litecoin, gotowe zająć jego miejsce. Trzeba być na to gotowym.